Siç u njoftua në shtyp në shtator të vitit 2004, kjo botim u bë i qasshëm për publikun në Shqipëri dhe Mal të Zi, me vetëm disa kopje të disponueshme në Shtetet e Bashkuara.
I shkruar nga autori dhe historiani i njohur, prof. Iljaz Gogaj, libri është një përshkrim i hulumtuar me kujdes mbi këtë figurë të rëndësishme historike shqiptare. Libri, që përbëhet nga 240 faqe, është shkruar tërësisht në gjuhën shqipe.
Porositë mund të bëhen në çdo kohë; megjithatë, kërkohet një kontribut minimal prej 25 dollarësh për çdo kopje të librit. Për pjesën e kontributit të zbritshme nga taksat, mund të lëshohet një faturë me kërkesë.
Përmbledhje
Ky libër i autorit dhe historianit Iljaz Gogaj hyri në qarkullim botues në fund të verës së vitit 2004. Është libri i tetë historik mbi mendimin arsimor dhe pedagogjik shqiptar, i cili erdhi pas një studimi shumëvjeçar mbi figurën e shquar të Mirash Ivanajt.
Libri përbëhet nga 10 kapituj. Fillon me disa të dhëna historike dhe gjeografike mbi vendin e origjinës së familjes Ivanaj, dhe vijon me vitet e hershme të dy vëllezërve, Martin dhe Mirash Ivanaj, dhe studimet e tyre deri në Universitetin e Romës. Botimi i prozës, poezisë dhe dramës së tyre, të cilat autori i citon në libër, i përket periudhës së shkollimit të tyre të hershëm.
Autori i kushton një kapitull veprimtarisë së M. Ivanajt në gazetën “Republika”, si drejtor dhe autor i shumë artikujve me prirje republikane. Hapësirë më të gjerë në libër autori i jep jetës së M. Ivanajt në Shkodër dhe Tiranë, fillimisht si avokat dhe mësues, dhe më pas si Drejtor i Gjimnazit të Shtetit.
Në kapitujt pasues, autori rrëfen ngjarje të rëndësishme nga jeta e M. Ivanajt, kur, ndonëse kundërshtar politik, pranoi ofertën e Mbretit Zog që e ngriti atë në postin e Ministrit të Arsimit. Reforma Arsimore e Ivanajt dhe diskutimet në parlamentin shqiptar për miratimin e ndryshimeve të reja ndërtuese në sistemin arsimor në Shqipëri janë të dokumentuara mirë në këtë libër. Më vonë, ministri jep një dorëheqje dinjitoze dhe ngrihet në postin më të lartë si Kryetar i Këshillit të Shtetit.
Më pas, në mënyrë kronologjike, vijnë ngjarjet e 7 prillit 1939, kërkesa për armë për të luftuar fashistët, largimi në mërgim, një jetë e mundimshme në Turqi dhe vdekja e vëllait të tij. Po ashtu trajtohen oferta e Enver Hoxhës për t’u kthyer në Shqipëri, arrestimi, mbrojtja e guximshme në gjyq, dënimi me burg, dhe fundi i tij tragjik. Interesante për t’u lexuar janë dialogët e M. Ivanajt me Mbretin Zog dhe Enver Hoxhën.
Libri përmend gjithashtu personalitetet e shquara të arsimit kombëtar të kohës, si Hile Mosi, Mati Logoreci, Aleksandër Xhuvani, Ahmet Gashi, Mitrush Kuteli, Fan Noli, Gjergj Fishta, Skënder Luarasi, Gjergj Kokoshi, etj.
Drejt fundit të librit, autori përshkruan tipin fizik dhe karakterin moral të M. Ivanajt, të cilat bashkohen së bashku në emocionin e madh që shoqëron këtë personalitet të admiruar. Për ta arritur këtë përfundim, ai ka shfrytëzuar dokumentacion të pasur arkivor, ditarin e një ish-studenti të M. Ivanajt, biseda gojore në Tuz (Mal i Zi) me të afërm të ngushtë të familjes, shënime të Skënder Luarasit, fotografi të familjes, korrespondencë me vëllanë Martin, Safet Butkën, Demir Vilën, etj., si dhe dosje burgu dhe botime të shumta që dolën pas vitit 1990.
Ky libër ofron një tribut të madh historik dhe pedagogjik, prandaj është i vlefshëm kur gjendet mbi tavolinë dhe mund të përdoret nga një mësues apo student, nga një politikan apo sociolog, nga një gazetar apo poet, nga një drejtor apo menaxher, nga një gjuhëtar apo historian, nga një jurist apo burrë shteti, dhe për çdo shqiptar që e do Shqipërinë.
